Hướng dẫn dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ cần trình bày những nội dung gì trong từng phần của dàn ý cho một bài nghiên cứu STEM, đặc biệt là đối với các thí nghiệm khoa học hoặc bài nghiên cứu tổng quan (meta-analysis) dành cho học sinh trung học.
1. Trước Khi Bắt Đầu Lập Dàn Ý Cho Bài Nghiên Cứu STEM
Lựa chọn một chủ đề nghiên cứu phù hợp với bản thân. Hãy chọn một chủ đề mà bạn thực sự yêu thích. Quá trình nghiên cứu và viết bài thường kéo dài và đòi hỏi nhiều công sức, vì vậy sẽ dễ dàng hơn nếu bạn có sự kết nối cá nhân với đề tài, hứng thú với thí nghiệm và tin tưởng vào giá trị mà nghiên cứu của mình có thể mang lại. Bạn có thể bắt đầu bằng cách tham khảo các ý tưởng dự án nghiên cứu khoa học hoặc các chủ đề nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học.
Tiếp theo, hãy bắt đầu quá trình nghiên cứu bằng cách tìm hiểu tổng quan về chủ đề ở mức khái quát. Mục tiêu của giai đoạn này là nắm được bức tranh chung của lĩnh vực, hiểu những nghiên cứu đã được thực hiện trước đó và xác định khoảng trống nghiên cứu mà dự án của bạn có thể khai thác.
Sau đó, hãy xây dựng một câu hỏi nghiên cứu ngắn gọn và cụ thể để thu hẹp phạm vi nghiên cứu, rồi tiến hành vòng tìm hiểu chuyên sâu hơn. Từ thời điểm này, bạn nên bắt đầu ghi chép và quản lý các tài liệu tham khảo. Với mỗi bài báo khoa học quan trọng, hãy ghi lại một vài gạch đầu dòng tóm tắt những phát hiện chính.
Mẹo: Bên cạnh việc ghi lại các kết quả quan trọng, hãy viết thêm lý do vì sao bài báo đó có liên quan đến câu hỏi nghiên cứu của bạn.
Đến đây, bạn sẽ có một danh sách các tài liệu cùng những gạch đầu dòng về các phát hiện chính. Hãy chuyển những ý chính này thành các đoạn văn hoàn chỉnh để tạo thành phần tổng quan tài liệu (Literature Review), phần này sẽ đặt nền tảng cho mục Giới thiệu (Introduction) trong bài nghiên cứu.
Tiếp theo, hãy phân loại các tài liệu thành 3–4 nhóm dựa trên điểm tương đồng về nội dung hoặc chủ đề, đồng thời xem xét lập luận chung mà các nghiên cứu này cùng hướng tới.
Dựa trên bức tranh tổng thể đó, hãy xây dựng:
- Luận điểm nghiên cứu (thesis statement) nếu bạn thực hiện một bài nghiên cứu tổng quan (meta-analysis); hoặc
- Giả thuyết nghiên cứu (hypothesis) nếu bạn thực hiện một nghiên cứu thực nghiệm (experiment).
Cuối cùng, hãy thiết kế một thí nghiệm độc đáo phù hợp với trình độ học sinh trung học nhằm kiểm chứng câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết mà bạn đã đề ra.
Nghiên cứu khoa học từ trung học với giáo sư Mỹ
2. Tóm tắt (Abstract) và Giới thiệu (Introduction) trong dàn ý bài nghiên cứu STEM
Giới thiệu (Introduction)
Phần Giới thiệu (Introduction) là nơi bạn trình bày lý do lựa chọn chủ đề nghiên cứu và chỉ ra những khoảng trống còn tồn tại trong các nghiên cứu đã được công bố trước đó. Nói cách khác, đây là phần giúp bạn giới thiệu đề tài nghiên cứu và giải thích vì sao nghiên cứu của bạn là cần thiết.
Lưu ý rằng phần Giới thiệu không phải nơi trình bày kết quả thí nghiệm. Thông tin về kết quả nghiên cứu chỉ nên được tóm gọn trong phần Tóm tắt (Abstract).
Mẹo: Hãy viết phần Giới thiệu sau khi hoàn thành Tổng quan tài liệu (Literature Review) và trước khi viết Kết luận (Conclusion) của bài nghiên cứu.
Tóm tắt (Abstract)
Tóm tắt (Abstract) là phần tóm lược toàn bộ bài nghiên cứu trong khoảng 150–250 từ. Một bản tóm tắt đầy đủ thường bao gồm:
- Câu hỏi nghiên cứu.
- Mô tả về nhóm đối tượng tham gia nghiên cứu (participant pool).
- Phương pháp hoặc quy trình thực hiện thí nghiệm.
- Những kết quả và phát hiện quan trọng.
- Kết luận chính của nghiên cứu.
- Gợi ý cho các hướng nghiên cứu tiếp theo.
- Từ 3–5 từ khóa (keywords).
Mẹo: Hãy viết phần Abstract ở bước cuối cùng, sau khi bạn đã hoàn thành toàn bộ bài nghiên cứu STEM.
3. Phương Pháp và Vật Liệu (Methods and Materials)
Trong phần Phương pháp và Vật liệu (Methods and Materials), bạn cần mô tả chi tiết cách thí nghiệm được tiến hành.
Hãy liệt kê đầy đủ mọi yếu tố được sử dụng trong quá trình nghiên cứu, chẳng hạn như:
- Tất cả các thiết bị và dụng cụ được sử dụng.
- Các hóa chất cùng định lượng cụ thể (nếu có).
- Đặc điểm của nhóm đối tượng tham gia nghiên cứu, bao gồm độ tuổi, giới tính, trình độ học vấn, chủng tộc và các thông tin liên quan khác.
- Các vật liệu, công cụ hoặc nguồn dữ liệu phục vụ cho nghiên cứu.
Phần Methods and Materials cần được trình bày đủ chi tiết để một nhà nghiên cứu khác có thể dựa vào đó tái thực hiện (replicate) thí nghiệm theo đúng quy trình của bạn và thu được kết quả tương tự.
Mẹo: Thay vì đợi đến khi hoàn thành nghiên cứu mới viết phần này, bạn nên cập nhật và chỉnh sửa mục Methods and Materials ngay trong quá trình chuẩn bị và tiến hành thí nghiệm để ghi lại mọi thay đổi phát sinh. Cách làm này sẽ chính xác hơn nhiều so với việc cố gắng nhớ lại toàn bộ quy trình sau khi nghiên cứu đã kết thúc.
4. Kết Quả (Results)
Thông thường, dàn ý nghiên cứu (research outline) sẽ được nộp cho giáo viên dưới dạng đề cương hoặc đề xuất dự án (project proposal) trước khi bạn bắt đầu tiến hành thí nghiệm. Vì vậy, trong giai đoạn này, phần Kết quả (Results) của dàn ý chưa trình bày dữ liệu thực tế mà cần mô tả:
- Loại dữ liệu bạn dự định thu thập.
- Cách thức bạn sẽ thu thập dữ liệu đó.
- Các phương pháp thống kê mà bạn sẽ sử dụng để phân tích dữ liệu.
Trong quá trình thực hiện thí nghiệm, bạn nên tạo một bảng tính (spreadsheet) để lưu trữ và theo dõi toàn bộ dữ liệu thô (raw data). Bên cạnh đó, việc chụp ảnh quá trình nghiên cứu cũng rất hữu ích, chẳng hạn như:
- Cách bố trí thiết bị trong thí nghiệm khoa học thần kinh.
- Sự phát triển hoặc chiều cao của cây trong thí nghiệm sinh học.
- Sự thay đổi màu sắc trong thí nghiệm hóa học.
- Hoặc các hiện tượng quan sát được trong những loại thí nghiệm khác.
Ở bài nghiên cứu hoàn chỉnh, phần Results sẽ bao gồm các bảng dữ liệu (data tables) và hình minh họa (figures) như:
- Biểu đồ phân tán (scatter plot).
- Biểu đồ tròn (pie chart).
- Biểu đồ tần suất (histogram).
- Biểu đồ cột (bar graph).
- Và các dạng biểu đồ phù hợp khác.
Mỗi hình minh họa cần được đánh số và đặt tên theo định dạng “Figure [số thứ tự]”. Các hình này sẽ xuất hiện trong cả phần Results và Phụ lục (Appendix).
Nếu dữ liệu thu thập quá dài để trình bày trực tiếp trong bài viết (ví dụ: toàn bộ câu trả lời từ các cuộc phỏng vấn), bạn nên đưa chúng vào Phụ lục (Appendix) thay vì phần Results. Ngoài ra, phần Results không nên giải thích ý nghĩa hay tầm quan trọng của dữ liệu. Việc phân tích và diễn giải kết quả thuộc về phần Thảo luận (Discussion).
5. Thảo Luận (Discussion) và Kết Luận (Conclusion)
Đến bước này, dàn ý nghiên cứu của bạn có thể coi như đã hoàn thành. Phần Thảo luận và Kết luận sẽ không thể viết khi chưa thực hiện và chưa có dữ liệu từ nghiên cứu hoặc thí nghiệm cụ thể. Nội dung dưới đây hướng dẫn cách viết hai phần này trong bài nghiên cứu STEM hoàn chỉnh.
Thảo luận (Discussion)
Trong phần Thảo luận (Discussion), bạn sẽ phân tích và diễn giải những phát hiện quan trọng từ dữ liệu thu thập được.
Hãy xem lại câu hỏi nghiên cứu và nêu rõ liệu dữ liệu từ thí nghiệm hoặc nghiên cứu tổng quan (meta-analysis) của bạn có ủng hộ giả thuyết ban đầu hay không. Nếu cần, bạn có thể điều chỉnh luận điểm nghiên cứu (thesis statement) để phản ánh chính xác kết quả nghiên cứu. Tuy nhiên, không được thay đổi giả thuyết (hypothesis) sau khi đã tiến hành thí nghiệm.
Tiếp theo, hãy tham khảo Tổng quan tài liệu (Literature Review) để đặt kết quả nghiên cứu của bạn trong bối cảnh các nghiên cứu đã có, từ đó giải thích kết quả của bạn phù hợp hoặc khác biệt như thế nào so với những phát hiện trước đây.
Bạn cũng cần:
- Nêu rõ những hạn chế của nghiên cứu.
- Đánh giá một cách khách quan và trung thực về độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.
Kết luận (Conclusion)
Một số bài nghiên cứu gộp Kết luận vào chung với phần Thảo luận, vì vậy bạn nên trao đổi với giáo viên để biết định dạng được yêu cầu. Nếu viết riêng, phần Kết luận (Conclusion) sẽ tóm tắt ngắn gọn những nội dung chính của phần Discussion, bao gồm:
- Nhắc lại phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu.
- Khẳng định ý nghĩa của phát hiện đó đối với lĩnh vực nghiên cứu.
Nếu kết quả thu được khác với kỳ vọng, bạn có thể tiến hành một vòng nghiên cứu tài liệu bổ sung để tìm ra những lời giải thích hợp lý và trình bày chúng trong phần kết luận. Cuối cùng, hãy đề xuất các hướng nghiên cứu trong tương lai, chẳng hạn như:
- Những cách cải thiện thiết kế thí nghiệm để các nghiên cứu sau có thể tái thực hiện (replicate) hiệu quả hơn.
- Các ý tưởng cho những thí nghiệm khác nhằm tiếp tục khám phá cùng một chủ đề.
- Những hướng mở rộng giúp phát triển nghiên cứu của bạn lên một cấp độ cao hơn.
6. Tài Liệu Tham Khảo (References) và Phụ Lục (Appendix)
Tài liệu tham khảo (References) là danh sách tất cả các nguồn tài liệu mà bạn đã sử dụng trong phần Tổng quan tài liệu (Literature Review). Việc trích dẫn nguồn chính xác là một yêu cầu rất quan trọng đối với mọi bài nghiên cứu. Hãy trao đổi với giáo viên để biết bài viết của bạn cần tuân theo chuẩn trích dẫn nào. Trong các bài nghiên cứu STEM, APA (American Psychological Association) là một trong những định dạng trích dẫn được sử dụng phổ biến nhất.
Phụ lục (Appendix), như đã đề cập ở phần Kết quả (Results), là nơi lưu trữ những dữ liệu gốc của nghiên cứu có dung lượng quá lớn hoặc mang tính bổ sung nên không phù hợp để đưa trực tiếp vào nội dung chính của bài viết.
Ví dụ:
- Phần Results có thể chỉ trích dẫn một số đoạn trả lời tiêu biểu từ các cuộc phỏng vấn, trong khi Appendix sẽ chứa toàn bộ bản ghi (transcript) của các cuộc phỏng vấn đó.
- Phần Results có thể trình bày các số liệu thống kê rút ra từ bảng khảo sát, còn Appendix sẽ bao gồm toàn bộ bảng câu hỏi và dữ liệu khảo sát đầy đủ.
Ngoài ra, Appendix cũng là nơi trình bày các bảng dữ liệu (data tables) và hình minh họa (figures) mà bạn tham chiếu trong bài nghiên cứu.
Khi nhắc đến các tài liệu này trong bài viết, bạn có thể sử dụng cách dẫn như: “Xem Phụ lục để tham khảo toàn bộ bản ghi các cuộc phỏng vấn.”
7. Viết Bài Nghiên Cứu STEM Cùng Aralia Education
Bạn có thể tham khảo hướng dẫn 6 bước để viết một bài nghiên cứu cũng như các mẫu bài nghiên cứu (research paper examples) để hiểu rõ hơn về quy trình thực hiện một dự án nghiên cứu hoàn chỉnh.
Bên cạnh đó, Aralia Education cung cấp chương trình nghiên cứu tiên phong, được giảng dạy bởi các giáo viên giàu kinh nghiệm đến từ những trường trung học tư thục và đại học hàng đầu tại Mỹ. Các bạn học sinh sẽ có cơ hội được hướng dẫn bởi các giảng viên hàng đầu để thực hiện nghiên cứu khoa học một cách chuyên nghiệp nhất. Sau khi hoàn thiện, học sinh còn có thể gửi bài nghiên cứu tới các tạp chí nghiên cứu dành cho học sinh trung học để tìm kiếm cơ hội được xuất bản.
Chương trình Nghiên cứu Tiên phong
Vượt xa những bài luận thông thường Học sinh của Aralia tạo ra nghiên cứu học thuật có chiều sâu và giá trị thực tiễn.
Nghiên Cứu và Xuất Bản
Nghiên cứu và Xuất bản Hiện thực hoá ý tưởng nghiên cứu và xuất bản trên tạp chí quốc tế Thực hiện các dự án
