Trước khi bắt đầu viết, điều đầu tiên cần làm là xác định xem bạn đang được yêu cầu viết kiểu bài luận nào. Có 5 dạng bài luận THPT phổ biến ở Mỹ: mô tả, tự sự, thuyết minh, tranh luận và phân tích. Với bài mô tả và tự sự, bạn sẽ cần vận dụng sự sáng tạo để kể một câu chuyện cá nhân hoặc truyền tải một thông điệp sâu sắc thông qua những chi tiết sống động và từ ngữ giàu hình ảnh. Còn với các bài thuyết minh, tranh luận hay bài phân tích, bạn sẽ cần tìm hiểu kỹ đề tài, đưa ra lập luận rõ ràng và giải thích chi tiết theo từng mục đích cụ thể.
Trong bài viết này, chúng mình sẽ chia sẻ những mẹo và chiến lược cụ thể cho từng dạng bài luận THPT Mỹ để giúp bạn có một lộ trình rõ ràng và hiệu quả hơn khi đối mặt với bất kỳ bài viết nào.
1. Dạng bài mô tả (Descriptive Essay)
Bài luận mô tả yêu cầu bạn phải thật khéo léo trong việc dùng từ ngữ để tạo nên hình ảnh sống động từ đó khơi gợi cảm xúc cho người đọc. Vậy làm sao để bắt đầu và triển khai một bài viết dạng này?
- Chọn chủ đề cụ thể và bắt đầu lên ý tưởng: Với bài mô tả, thay vì nói lan man về nhiều ý, bạn nên tập trung vào một ý duy nhất và khai thác nó thật sâu. Ví dụ, nếu bạn chọn chủ đề là “cơn giông”, hãy nghĩ đến những từ liên quan như: màu sắc, bầu trời, biển, mây, mưa,… Việc liệt kê những từ ngữ liên quan sẽ giúp bạn hình dung tổng thể và phát triển bài viết từ những chi tiết nhỏ nhưng giàu hình ảnh đó.
- Bám theo một cấu trúc rõ ràng: Mở bài cần tạo được ấn tượng mạnh, phần thân bài triển khai các chi tiết cụ thể và giàu cảm xúc, và kết bài nên tổng kết lại một cách tự nhiên. Mở bài thường bắt đầu bằng một câu “hook” – câu mở đầu khiến người đọc tò mò và muốn tiếp tục đọc. Sau đó, bạn dẫn dắt vào nội dung chính và cho người đọc biết bài viết sẽ nói về điều gì.
- Chọn ngôn ngữ sinh động, giàu hình ảnh: Vì bài luận mô tả xoay quanh việc khơi gợi cảm giác, bạn nên tập trung dùng các từ ngữ giúp người đọc có thể “cảm” được cảnh vật – không chỉ nhìn thấy, mà còn ngửi được mùi, nghe được âm thanh, nếm được vị. Bạn cũng có thể lồng ghép cảm xúc cá nhân để bài viết trở nên có chiều sâu và dễ chạm đến người đọc hơn.
- Dùng từ nối để dẫn dắt mạch bài viết: Nhiều bạn sẽ dễ bị cuốn vào việc tả quá nhiều mà quên mất mạch logic của bài viết. Các từ nối sẽ giúp bạn kết nối các đoạn, giữ cho dòng cảm xúc liền mạch, đồng thời giúp người đọc không bị “lạc lối” trong những mô tả dài.
Học Academic Writing cùng giáo viên bản ngữ từ Trung học top đầu tại Mỹ
2. Dạng bài tự sự (Narrative Essay)
Bài luận tự sự yêu cầu bạn kể lại một sự kiện, trải nghiệm, hay tình huống đã xảy ra với bạn, hoặc thậm chí là một câu chuyện bạn tưởng tượng ra. Loại bài này rất phổ biến trong các đề bài viết personal statement khi nộp hồ sơ đại học.
Dưới đây là một vài mẹo giúp bạn viết bài tự sự hấp dẫn hơn:
- Một câu chuyện hay phải có đủ 5 yếu tố: cốt truyện, nhân vật, bối cảnh, mâu thuẫn và thông điệp (nếu có thể thì thêm cao trào nữa càng tốt). Một câu truyện hấp dẫn chắc chắn cần có cốt truyện và thông điệp mạnh mẽ – chuỗi sự kiện xảy ra và ý nghĩa đằng sau từng sự kiện đó. Nhiều bạn thường mắc lỗi tạo ra một chuỗi sự kiện “hoàn hảo đến phi lý”vì mọi thứ đều suôn sẻ, không có khó khăn hay thử thách nào. Nhưng một câu chuyện phản ánh cuộc sống thật thì chắc chắn sẽ có thăng trầm, có những trở ngại nhân vật cần vượt qua. Mâu thuẫn là thứ tạo ra cao trào, dẫn đến sự thay đổi và phát triển của nhân vật. Ngoài ra, câu chuyện cần có bối cảnh rõ ràng để người đọc hình dung được sự việc xảy ra ở đâu, khi nào, trong hoàn cảnh nào. Và tất nhiên, nhân vật cũng là yếu tố không thể thiếu.
- Hãy thoải mái dùng ngôi “tôi” trong bài viết: Vì đây là câu chuyện của bạn, do chính bạn kể lại, nên dùng “tôi” sẽ giúp bạn thể hiện cảm xúc rõ ràng hơn, làm cho bài viết chân thật và gần gũi. Tuy nhiên, đừng lạm dụng quá nhiều, nếu không bài viết sẽ mất đi sự mạch lạc và khiến người đọc bị phân tán.
- Viết theo trình tự thời gian: Viết theo thứ tự thời gian sẽ giúp người đọc theo dõi được mạch truyện. Nếu bạn đã có kinh nghiệm viết lách, bạn có thể linh hoạt lựa chọn cách kể để phù hợp với mục đích bài viết.
3. Dạng bài thuyết minh (Expository Essay)
Bài luận thuyết minh là dạng bài viết học thuật ngắn, yêu cầu bạn trình bày thông tin, phân tích hoặc làm rõ một chủ đề dựa trên bằng chứng cụ thể. Vì mục tiêu chính là cung cấp thông tin chính xác, nên việc giữ giọng văn trung lập, khách quan là điều vô cùng quan trọng. Để viết một bài luận thuyết minh hiệu quả, bạn cần lưu ý:
- Nêu luận điểm rõ ràng trong đoạn mở đầu: Luận điểm chính (thesis statement) cần được đưa ra ngay từ đầu để định hướng cho toàn bài viết. Đây sẽ là nền tảng giúp bạn xây dựng các ý trong phần thân bài sao cho mạch lạc, thuyết phục và thống nhất.
- Bổ trợ luận điểm chính với dẫn chứng: Với dạng bài này, bạn không cần phải cố gắng chứng minh luận điểm với những dẫn chứng mạnh mẽ. Thay vào đó, giáo viên muốn kiểm tra mức độ bạn hiểu chủ đề đến đâu và bạn có biết cách trình bày thông tin một cách rõ ràng hay không. Thay vì đưa ra nhiều luận điểm, bạn nên sắp xếp các ý theo trình tự logic, có lý lẽ rõ ràng và dẫn dắt hợp lý.
- Rõ ràng là yếu tố then chốt: Bài viết thuyết minh rất khác với bài tự sự hay mô tả vì bạn cần sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu và tránh dùng những từ ngữ mơ hồ, hình ảnh ẩn dụ hay cảm xúc cá nhân – nhất là khi đang viết về một chủ đề phức tạp.
- Tổ chức bài viết hợp lý: Một phương pháp hữu ích bạn có thể áp dụng là POET, để giúp bạn xây dựng cấu trúc bài viết rõ ràng.
4. Dạng bài lập luận (Argumentative Essay)
Với dạng bài luận lập luận, bạn cần đưa ra một luận điểm rõ ràng, thu thập và đánh giá bằng chứng một cách hợp lý, từ đó xây dựng lập trường riêng về một chủ đề cụ thể. Đây là dạng bài luận THPT thường gặp trong các cuộc thi viết luận quốc tế hay trong đề thi các chứng chỉ tiếng Anh như IELTS.
Có hai mô hình phổ biến có thể giúp bạn triển khai lập luận: Toulmin và Rogerian. Theo mô hình Toulmin, một lập luận vững chắc thường bắt đầu với ba yếu tố: khẳng định (ý chính bạn muốn bảo vệ), cơ sở (bằng chứng bạn đưa ra), và bảo chứng (lý do tại sao bằng chứng đó lại hợp lý). Trong khi đó, mô hình Rogerian chú trọng vào việc tìm điểm chung giữa những quan điểm trái ngược.
- Bằng chứng là yếu tố không thể thiếu: Khác với bài thuyết minh, bài lập luận yêu cầu bạn phải có dữ liệu cụ thể, thông tin được nghiên cứu kỹ lưỡng để làm nền tảng cho quan điểm của mình. Tuy nhiên, hãy cẩn thận khi lựa chọn nguồn thông tin, tránh những thông tin có thiên kiến. Một bài lập luận tốt là bài viết cho thấy cái nhìn toàn diện, cân nhắc cả hai mặt của vấn đề, chứ không chỉ cố gắng bảo vệ một phía.
- Luận điểm rõ ràng và mạch lạc ngay từ đoạn mở đầu: Cũng giống như bài thuyết minh, bạn cần đưa ra thesis statement thật mạnh mẽ ngay trong đoạn đầu tiên. Nếu luận điểm chính thiếu sự rõ ràng hoặc quá chung chung, bạn sẽ rất khó phát triển được một bài viết logic.
- Kết luận cần tổng kết lại ý và mở ra những hướng phát triển trong tương lai: Nhiều bạn học sinh cảm thấy viết mở bài và kết bài là phần “khó nhằn” nhất – và điều đó hoàn toàn đúng. Đây là hai phần giúp bạn để lại ấn tượng mạnh nhất với người đọc. Một mẹo nhỏ khi viết kết bài là đừng đưa ra thông tin mới, mà hãy tổng kết lại những gì đã trình bày và nhấn mạnh tại sao chủ đề đó lại quan trọng. Bạn cũng có thể thêm một vài dòng ngắn gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo để kết thúc bài một cách trọn vẹn hơn.
5. Dạng bài phân tích (Analytical Essay)
Trường Đại học Toronto đã có hướng dẫn rất chi tiết về cách viết bài luận phân tích dành cho cả học sinh cấp 3 và sinh viên đại học. Dưới đây là một vài lời khuyên để bạn có thể viết một bài phân tích thật hiệu quả:
- Tìm hiểu kỹ trước khi bắt tay vào viết: Việc nghiên cứu, đọc tài liệu từ các nguồn sơ cấp và thứ cấp sẽ giúp bạn có cái nhìn đa chiều và tìm ra những lập luận mạnh nhất cho bài viết. Một mẹo nhỏ khi viết là mỗi đoạn văn chỉ nên tập trung vào một ý chính. Và đừng quên trích dẫn nguồn bạn tham khảo, nhất là khi bạn muốn người đọc có thể tìm hiểu sâu hơn về luận điểm bạn đưa ra.
- Đừng bỏ qua các quan điểm trái chiều: Vì bài luận phân tích không chỉ đơn thuần là tóm tắt nội dung hay nêu cảm nhận, phần thân bài cần thể hiện lập luận sắc bén, đi kèm bằng chứng cụ thể. Ngoài ra , bạn cũng nên nhắc đến những ý kiến trái chiều, để bài viết không bị phiến diện. Việc đưa ra lập luận đối lập và sau đó phản biện lại bằng lập luận và chứng cứ thuyết phục sẽ giúp bài viết của bạn mạnh mẽ và thuyết phục hơn nhiều.
Vậy là chúng ta đã cùng nhau đi qua những mẹo và bí quyết để chinh phục cả 5 dạng bài luận THPT Mỹ. Bên cạnh kỹ năng triển khai nội dung cho từng dạng bài, còn hai yếu tố quan trọng mà bạn nhất định không nên bỏ qua, dù viết bất kỳ dạng nào:
- Luôn đọc lại và chỉnh sửa bản nháp: Sau khi đã có cấu trúc và nội dung bài viết, bước tiếp theo là đọc lại bản nháp để đảm bảo bài viết không có lỗi chính tả, ngữ pháp hay dấu câu. Đừng quên kiểm tra cách dùng từ, thống nhất cách viết số và cách trình bày toàn bài.
- Trích dẫn nguồn tài liệu rõ ràng: Ghi rõ nguồn tài liệu bạn sử dụng không chỉ thể hiện sự chuyên nghiệp, mà còn là cách bạn thể hiện sự tôn trọng với công trình nghiên cứu của ngườikhác. Tùy vào yêu cầu của giáo viên, bạn có thể được yêu cầu sử dụng các kiểu trích dẫn khác nhau (như MLA, APA, Chicago…).
Viết lách là một kỹ năng không thể cải thiện chỉ sau một đêm, nhưng bạn hoàn toàn có thể nâng cao trình độ từng chút một qua thời gian. Ngay cả những học sinh xuất sắc nhất cũng không ngừng học hỏi mỗi ngày để viết hay hơn. Mong rằng với hướng dẫn này, bạn sẽ cảm thấy tự tin hơn khi bắt đầu bài luận THPT tiếp theo.
Gợi ý tiếp theo dành cho bạn:
Khóa Viết Học Thuật Chuyên Sâu
KHÓA VIẾT HỌC THUẬT CHUYÊN SÂU Nâng cao kỹ năng Viết Học thuật Đăng ký ngay 📚 Tổng Quan Khóa Viết Học Thuật Chuyên Sâu
Đọc Phê Bình và Phân Tích Văn Học Theo Giáo Trình Trường Nội Trú Mỹ
Trong khóa học này, chúng ta sẽ rèn luyện kỹ năng của mình với tư cách là người đọc kỹ và người viết phê bình. Thông qua thảo luận và phân tích sâu sắc về truyện ngắn và thơ, chúng ta sẽ học cách đưa ra các lập luận phức tạp phản ánh nhận thức về các chủ đề quan trọng và sự mơ hồ trong một tác phẩm văn học.
